بیشتر ما شغل را با «حذف» انتخاب می‌کنیم: آگهی‌ها را مرور می‌کنیم و هر چیزی را که «به من نمی‌خورد» یا «مدرکش را ندارم» کنار می‌گذاریم. گزینه‌هایمان هم معمولاً به شغل‌هایی محدود است که خودمان، خانواده یا دوستانمان می‌شناسیم. کارولین تالبوت در فصل چهارم کتابش می‌گوید کار کوچ این است که به مراجع کمک کند «معامله خوبی ببندد، نه اینکه اولین چیزی را که پیش آمد بپذیرد». او برای این کار چهار گام پیشنهاد می‌کند.
بخش چهارم از مجموعه مقالات دوره ویژه کوچینگ تغییر مسیر شغلی. بخش قبل: روانشناسی تغییر شغل
نمای کلی: چهار گام تصمیم‌گیری شغلی
- رؤیا و چشم‌انداز: واقعاً چه می‌خواهم؟
- محرک‌های رضایت شغلی: چه چیزی، فراتر از محتوای کار، مرا راضی نگه می‌دارد؟
- ارزش‌ها: آیا این مسیر با آنچه برایم مهم است هماهنگ است؟
- نتیجه خوش‌تعریف (WFO): دقیقاً چه می‌خواهم و چگونه به آن می‌رسم؟
لازم نیست حتماً به همین ترتیب پیش بروید. تالبوت معمولاً با گام دوم شروع می‌کند، چون بیشتر مراجعان با نارضایتی از شغل فعلی می‌آیند و یکی از اصول کوچینگ «رفتن با انرژی مراجع» است.
گام ۱: رؤیاپردازی با همه حواس
تالبوت به‌جای «تجسم» از «چشم‌اندازسازی» حرف می‌زند؛ یعنی تصویر آینده را نه فقط دیدن، که شنیدن و حس کردن. هرچه تصویر زنده‌تر باشد، کشش انگیزشی آن قوی‌تر است.
اجرای ساده: مراجع چشم‌هایش را می‌بندد و آرام می‌شود. کوچ می‌پرسد: «پنج سال بعد را تصور کن. کجا کار می‌کنی؟ چه کسانی اطرافت هستند؟ چه صداهایی می‌شنوی؟ چه حسی داری؟ تصویر را روشن‌تر و نزدیک‌تر کن.» سپس مراجع چشم باز می‌کند، کمی حرکت می‌کند و دوباره تصویر را فرا می‌خواند تا بتواند هر وقت خواست به آن برگردد. در این مرحله هنوز نباید به یک شغل مشخص فکر کرد؛ فقط حال‌وهوای کار دلخواه مهم است. اگر مراجع منطقی است و با این روش راحت نیست، همین پرسش‌ها را می‌توان در قالب گفت‌وگوی عادی مطرح کرد.
گام ۲: نمودار محرک‌های رضایت شغلی
این ابزار ساده و بسیار مؤثر است و در کمتر از یک جلسه نتیجه می‌دهد.
- یک نمودار بکشید: محور افقی، پنج تا هفت شغل یا نقش اخیر؛ محور عمودی، رضایت از -۱۰ تا +۱۰.
- برای هر شغل نمره رضایت را مشخص کنید. اگر در طول زمان تغییر کرده، آن را هم نشان دهید.
- برای هر نمره بپرسید: «چه چیزی را دوست داشتی؟ چه چیزی آزارت می‌داد؟ چرا رفتی؟»
- الگوهای تکرارشونده را بیرون بکشید. معمولاً سه تا شش «محرک» پیدا می‌شود؛ مثل کار تیمی، کنترل، دیده شدن، نتیجه ملموس، تعادل کار و زندگی.
- محرک‌ها را رتبه‌بندی کنید و بسنجید هر کدام در شغل فعلی چقدر برآورده می‌شود.
تالبوت از مراجعی می‌گوید که از کارش متنفر بود. نمودار نشان داد کار تیمی، کنترل و «متخصص مورد اعتماد بودن» برایش محرک‌های اصلی‌اند و در شغل فعلی هیچ‌کدام برآورده نمی‌شوند. نتیجه شگفت‌انگیز بود: او تصمیم گرفت بماند، از فرصت‌های توسعه استفاده کند و شرایط را بهبود دهد. کوچینگ همیشه به رفتن ختم نمی‌شود.
گام ۳: کشف ارزش‌ها
ارزش‌ها چیزهایی هستند که حتی در سخت‌ترین شرایط از آنها نمی‌گذریم. اگر سازمان یا نقشی با ارزش‌های ما ناهماهنگ باشد، حتی با حقوق خوب احساس ناراحتی می‌کنیم. چهار پرسش ساده:
- چه چیزی برایت بیش از همه مهم است؟
- چه چیزی خوشحالت می‌کند؟
- چه چیزی ناراحت یا معذبت می‌کند؟
- سر چه چیزی هرگز کوتاه نمی‌آیی؟
اگر مراجع گیر کرد، فهرستی از ارزش‌ها (صداقت، آزادی، امنیت، خلاقیت، خانواده، پیشرفت، خدمت به دیگران و…) به او بدهید تا چهار تا شش مورد را انتخاب کند. این تمرین را می‌توان بین جلسات و با کمک یک دوست انجام داد. پرسش‌های بیشتر را در پرسش‌های صحیح برای موفقیت شغلی ببینید.
گام ۴: نتیجه خوش‌تعریف (WFO)
به‌جای هدف‌گذاری خشک SMART، تالبوت از «نتیجه خوش‌تعریف» استفاده می‌کند که انگیزه و هماهنگی هدف با کل زندگی را هم می‌سنجد. پرسش‌های اصلی:
- واقعاً چه می‌خواهی؟ (به زبان مثبت، نه «نمی‌خواهم…»)
- از کجا می‌فهمی به آن رسیده‌ای؟ چه می‌بینی، می‌شنوی و حس می‌کنی؟
- کجا، کی و با چه کسانی؟
- چه منابعی داری و چه منابعی لازم است؟ چه بخشی در کنترل خودت است؟
- پیامدهای گسترده‌تر چیست؟ چه کسانی تأثیر می‌پذیرند؟ چه چیزی را باید رها کنی؟ حاضری بهایش را بپردازی؟
- آیا با ارزش‌ها و هویتت سازگار است؟
- چقدر متعهدی (از ۱ تا ۱۰)؟
- اولین قدمی که بیشترین تفاوت را ایجاد می‌کند چیست؟
- از کجا می‌فهمی در مسیر درستی هستی؟
تمرین: نسخه کوچک برای خودتان
امروز ۳۰ دقیقه وقت بگذارید و فقط گام ۲ را برای خودتان انجام دهید. سه محرک اصلی‌تان را بنویسید و به هر کدام در شغل فعلی نمره بدهید. همین نمودار ساده ممکن است روشن کند که مسئله «شغل» است یا فقط یکی دو عامل قابل اصلاح. برای پیدا کردن جهت بزرگ‌تر، مقاله چگونه هدف منحصربه‌فرد خود را بیابید را هم بخوانید.
پرسش‌های متداول
این روش با تست‌های شخصیت شغلی چه فرقی دارد؟
تست‌ها فهرست ازپیش‌تعیین‌شده دارند. در نمودار محرک‌ها، عوامل از تجربه و واژه‌های خود مراجع بیرون می‌آیند و گفت‌وگو با کوچ نکته‌های ناخودآگاه را آشکار می‌کند.
اگر از قبل بدانم چه شغلی می‌خواهم، باز هم لازم است؟
تالبوت می‌گوید بله؛ بسیاری از افراد خواسته‌شان را بر اساس «آنچه نمی‌خواهند» تعریف کرده‌اند و ممکن است چند سال بعد دوباره به همان نقطه برسند.
چند جلسه طول می‌کشد؟
معمولاً هر گام یک جلسه؛ گام دوم برای کوچ‌های تازه‌کار گاهی دو جلسه.
جمع‌بندی
تصمیم شغلی خوب از گسترش فکر شروع می‌شود و با تمرکز تمام می‌شود. در بخش بعد سراغ SWOT شخصی، رزومه و مصاحبه می‌رویم.
این چهار گام، قلب دوره ویژه کوچینگ تغییر مسیر شغلی است و در آن هر ابزار را به‌صورت دونفره تمرین می‌کنید.
برگرفته و بازنویسی‌شده از فصل چهارم کتاب Essential Career Transition Coaching Skills اثر Caroline Talbott.
بدون دیدگاه