بن در بزرگراه گیر کرده است. ترافیک تکان نمی‌خورد و او با کلافگی روی فرمان می‌کوبد و زیر لب به راننده‌ی احمقی که لابد بنزینش تمام شده ناسزا می‌گوید. چند دقیقه بعد، آمبولانسی از خط اضطراری رد می‌شود و رادیو خبر می‌دهد که دو نفر در تصادف به‌شدت آسیب دیده‌اند. بن از قضاوت عجولانه‌اش شرمنده می‌شود: «احمق واقعی من بودم!» فصل دهم کتاب با این صحنه آغاز می‌شود و به یکی از کاربردی‌ترین ابزارهای تفکر پرسشی می‌رسد: ۱۲ پرسش برتر برای موفقیت. این فهرست را می‌توان مجموعه‌ای از کاربردی‌ترین سوالات موفقیت دانست؛ پرسش‌هایی که در هر تصمیم، رابطه یا تغییر به کار می‌آیند.
بخش نهم از مجموعه مقالات دوره ویژه تفکر پرسشی؛ سوالات قدرتمند در کوچینگ و رهبری. بخش قبل: تیم یادگیرنده و امنیت روانی
گریس و جنیفر: یک پرسش که رابطه را عوض کرد
پیش از ماجرای ترافیک، گریس سر صبحانه از پیشرفتش با جنیفر، دستیار تازه‌اش، می‌گوید. او تمام روز نقشه انتخاب را روی میزش گذاشته بود و دو پرسش یادگیرنده مدام به چشمش می‌آمد: «برای خودم، دیگران و این موقعیت چه می‌خواهم؟» و «انتخاب‌هایم چیست؟» فهمید می‌خواهد جنیفر ابتکار و قضاوت بیشتری نشان دهد. بعد با کنجکاوی واقعی پرسید: «چرا جنیفر این‌قدر به راهنمایی من نیاز دارد؟ آیا از عمل مستقل می‌ترسد؟ آیا شاید توانایی‌هایش بیش از آن است که فکر می‌کردم؟»
دفعه‌ی بعد که جنیفر برای کمک آمد، گریس به‌جای دستور دادن، یک پرسش پرسید: «اگر رئیس بودی، این مسئله را چطور حل می‌کردی؟» همین پرسش گفت‌وگویی پربار را گشود. جنیفر اعتراف کرد که از گریس می‌ترسد؛ رئیس قبلی‌اش او را به خاطر اشتباه اخراج کرده بود. گریس فهمید فرض کرده بود جنیفر به خاطر بی‌کفایتی این‌همه سؤال می‌پرسد، در حالی که او فقط احساس امنیت نمی‌کرد.
در ترافیک: سه پرسش از جوزف
بن در ترافیک دوباره دچار تنش می‌شود؛ این بار نگران جلسه‌ی بعدازظهرش با چارلز است. اما ناظر درونی‌اش به کمک می‌آید: «بن، کاملاً در قضاوت‌گری گیر کرده‌ای!» و حتی به خودش می‌خندد. یادش می‌آید جوزف گفته بود هر بار خودش را در ذهنیت قضاوت‌گر دید، به خودش تبریک بگوید؛ چون دیدن قضاوت‌گر، یک حرکت یادگیرنده است. به این جمله هم می‌رسد: «کنترل چندانی بر آنچه رخ می‌دهد نداریم، اما می‌توانیم انتخاب کنیم چطور با آن رابطه برقرار کنیم.»
بن به جوزف زنگ می‌زند. جوزف سه پرسش را دیکته می‌کند که از فهرست ۱۲ پرسش برتر است:
- چه فرض‌هایی دارم؟
- به چه شکل دیگری می‌توانم به این موضوع فکر کنم؟
- طرف مقابل چه فکر، احساس و خواسته‌ای دارد؟
بن با پرسش اول شروع می‌کند. فرض‌هایش درباره‌ی چارلز روشن است: «من ترفیعی را که او می‌خواست گرفته‌ام؛ چنین آدمی خطرناک است و از شکست من خوشحال می‌شود.» با پرسش دوم، داستان گریس و جنیفر به ذهنش می‌آید. اگر پرسش‌های چارلز برای ضایع کردن او نباشد چه؟ اگر فقط می‌خواهد مطمئن شود همه‌ی جوانب پوشش داده شده؟ بن به یاد پژوهش تیم‌های پرعملکرد و تعادل پرس‌وجو و پافشاری می‌افتد. تصمیم می‌گیرد در جلسه با چارلز، فرض «دنبال جای من است» را کنار بگذارد و با ذهنیت «ندانستن» وارد شود.
فهرست ۱۲ پرسش برتر برای موفقیت
این فهرست، ابزار دوازدهم کتاب، توالی منطقی از پرسش‌هاست که به فرد یا تیم کمک می‌کند پیش از ایجاد تغییر یا شروع یک مسیر تازه، راهبردی و خلاقانه فکر کند:
- چه می‌خواهم؟ اهدافم چیست؟
- چه فرض‌هایی دارم؟ واقعیت‌ها چیست؟
- مسئول چه چیزی هستم؟
- به چه شکل دیگری می‌توانم به این موضوع فکر کنم؟
- طرف مقابل چه فکر، احساس و خواسته‌ای دارد؟
- چه چیزی را نمی‌بینم یا از آن طفره می‌روم؟
- چه می‌توانم بیاموزم؛ از این شخص یا موقعیت، از این اشتباه یا شکست، از این موفقیت؟
- چه پرسش‌هایی باید (از خودم یا دیگران) بپرسم؟
- چطور می‌توانم این تجربه را به موقعیتی برد-برد تبدیل کنم؟
- چه چیزی ممکن است؟
- انتخاب‌هایم چیست؟
- کدام گام‌های عملی بیشترین معنا را دارد؟
چطور از این فهرست استفاده کنیم؟
آدامز چند شیوه پیشنهاد می‌کند:
- به‌صورت توالی: برای کار روی هر موقعیتی که می‌خواهید تغییرش دهید، پرسش‌ها را به ترتیب طی کنید.
- به‌عنوان چک‌لیست: فقط فهرست را مرور کنید و ببینید کدام پرسش را از قلم انداخته‌اید.
- برای انتخاب یک پرسش کلیدی: گاهی فقط یک پرسش درست، همه‌چیز را باز می‌کند.
- از چند زاویه: پرسش‌ها را از خود بپرسید («من چه می‌خواهم؟»)، از دیگری («تو چه می‌خواهی؟») و در رابطه‌ی مشترک («ما چه می‌خواهیم؟»).
این فهرست در کار فردی، جلسه‌ی تیمی یا پروژه، و جلسه‌ی کوچینگ کاربرد دارد. آدامز توصیه می‌کند آن را جایی دم دست بگذارید یا حتی حفظ کنید تا وقتی چالشی پیش آمد، پرسش مناسب خودبه‌خود به ذهنتان برسد.
یک نمونه‌ی کاربردی
فرض کنید نرگس، کارشناس ارشد یک شرکت نرم‌افزاری، احساس می‌کند در ترفیع اخیر نادیده گرفته شده و به استعفا فکر می‌کند. اگر فقط با خشم تصمیم بگیرد، شاید فردا نامه‌ی استعفا را بنویسد. اما با ۱۲ پرسش برتر، تصویر کامل‌تری می‌بیند. «چه می‌خواهم؟» او را به این می‌رساند که بیش از عنوان، نقش اثرگذارتری می‌خواهد. «واقعیت‌ها چیست؟» نشان می‌دهد هنوز هیچ گفت‌وگویی با مدیرش درباره‌ی معیارهای ترفیع نداشته است. «طرف مقابل چه فکر، احساس و خواسته‌ای دارد؟» او را به این فکر می‌اندازد که شاید مدیرش نقش دیگری برای او در نظر دارد. «انتخاب‌هایم چیست؟» به‌جای دو گزینه‌ی «ماندن و سوختن» یا «رفتن»، پنج گزینه پیش رویش می‌گذارد. و «کدام گام‌های عملی بیشترین معنا را دارد؟» به یک قدم ساده می‌رسد: درخواست یک جلسه‌ی صریح با مدیرش.
آلکسیس هم با پرسش‌ها موفق شد
بن دیرتر از موعد به دفتر می‌رسد و چند دقیقه پیش از جلسه با آلکسیس، مقاله‌ای را که در تالار افتخار جوزف دیده بود جست‌وجو می‌کند. مقاله شرح می‌دهد چطور آلکسیس شرکتی در آستانه‌ی ورشکستگی را نجات داده بود. آلکسیس موفقیتش را مدیون این دانسته بود که «به‌سادگی نوع پرسش‌هایم را تغییر دادم» و نام کوچ و مربی‌اش را برده بود: جوزف ادواردز.
کاربرد در مسیر شغلی و هدف‌گذاری
۱۲ پرسش برتر برای تصمیم‌های شغلی بسیار کاربردی است. پرسش اول، «چه می‌خواهم؟»، همان نقطه‌ای است که بسیاری از تصمیم‌های عجولانه از آن جا می‌مانند. برای تعمیق این پرسش، مقاله چگونه هدف منحصربه‌فرد خود را بیابید و برای نمونه‌هایی از پرسش در مسیر حرفه‌ای، پرسش‌های صحیح برای موفقیت شغلی را بخوانید.
تمرین کوتاه: ۱۲ پرسش برای یک گره
موقعیتی را انتخاب کنید که در آن گیر کرده‌اید. هر ۱۲ پرسش را روی کاغذ پاسخ دهید و به پرسش ششم، «چه چیزی را نمی‌بینم یا از آن طفره می‌روم؟»، وقت بیشتری بدهید. بعد همین پرسش‌ها را از زاویه‌ی طرف مقابل پاسخ دهید. در پایان، سه گام عملی برای هفته‌ی آینده بنویسید.
پرسش‌های متداول
آیا باید همه‌ی ۱۲ پرسش را هر بار بپرسیم؟
نه. گاهی مرور فهرست کافی است تا پرسشی را که جا انداخته‌اید پیدا کنید. در موقعیت‌های پیچیده، طی کردن کل توالی مفید است.
این پرسش‌ها برای جلسه‌ی کوچینگ هم مناسب‌اند؟
بله. بسیاری از کوچ‌ها از این فهرست به‌عنوان نقشه‌ی جلسه استفاده می‌کنند: از هدف و واقعیت‌ها تا انتخاب‌ها و گام‌های عملی.
جمع‌بندی
۱۲ پرسش برتر برای موفقیت، چکیده‌ی ذهنیت یادگیرنده در قالب یک فهرست کاربردی است. بن با سه پرسش از این فهرست، خودش را برای مهم‌ترین گفت‌وگوی کاری‌اش آماده کرد. در بخش بعد می‌بینیم آن گفت‌وگو چطور پیش رفت و چارلز چطور ابزاری تازه به او آموخت: طوفان پرسش. این سوالات موفقیت را روی کارتی بنویسید و هر بار گیر کردید، یکی‌یکی از خودتان بپرسید.
برای تمرین ۱۲ پرسش برتر روی پروژه‌های واقعی، دوره تفکر پرسشی با دکتر سعید جوی‌زاده را ببینید.
برگرفته و بازنویسی‌شده از فصل دهم و ابزار دوازدهم کتاب Change Your Questions, Change Your Life اثر Marilee Adams.
بدون دیدگاه