پیتر دراکر جمله‌ای معروف دارد: «اگر آینده‌ات را مدیریت نکنی، کس دیگری آن را مدیریت خواهد کرد.» این جمله امروز در دنیای کار معنای ملموس‌تری پیدا کرده است. شغل‌هایی که ده سال پیش امن به نظر می‌رسیدند کوچک یا حذف می‌شوند، شغل‌های تازه با سرعت شکل می‌گیرند و بیشتر ما در طول عمر کاری خود نه یک بار، بلکه چند بار مسیرمان را عوض می‌کنیم. در چنین فضایی، کوچینگ گذار شغلی دیگر یک خدمت لوکس نیست؛ ابزاری است برای اینکه تغییر شغل به جای یک شوک، به یک انتخاب آگاهانه تبدیل شود.
این مقاله نخستین بخش از مجموعه‌ای است که بر پایه کتاب Essential Career Transition Coaching Skills نوشته کارولین تالبوت (انتشارات Routledge) تهیه شده و در دوره ویژه کوچینگ تغییر مسیر شغلی به‌صورت کارگاهی تدریس می‌شود.
دنیای کار چه تغییری کرده است؟
تالبوت در فصل اول کتاب نشان می‌دهد که سه روند بزرگ، مسیرهای شغلی را دگرگون کرده‌اند:
- سرعت تغییر مشاغل: برخی حرفه‌ها در چند سال چند برابر رشد می‌کنند و برخی دیگر به‌سرعت آب می‌روند. در پیمایش‌های بین‌المللی، بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان انتظار داشتند ظرف پنج سال آینده حرفه‌شان را عوض کنند.
- پایان «یک شغل برای همه عمر»: عمر کاری طولانی‌تر شده و بسیاری از افراد زندگی «پورتفولیویی» را تجربه می‌کنند؛ ترکیبی از کار سازمانی، پروژه‌ای و کسب‌وکار شخصی.
- جست‌وجوی معنا: نسل‌های جدید فقط به حقوق فکر نمی‌کنند؛ می‌خواهند کارشان با ارزش‌ها و هویتشان هماهنگ باشد.
نتیجه روشن است: مهارت «مدیریت گذار» به اندازه خود مهارت تخصصی اهمیت پیدا کرده است.
کوچینگ گذار شغلی دقیقاً چیست؟
نگاه رایج این است که کوچینگ شغلی یعنی کمک به انتخاب رشته یا بسته حمایتی سازمان‌ها برای کارکنانی که تعدیل می‌شوند. تالبوت این نگاه را بیش از حد ساده می‌داند. از دید او، گذار شغلی یک فرایند است، نه یک لحظه؛ فرایندی که از پیش از تصمیم شروع می‌شود و تا ماه‌ها پس از ورود به نقش تازه ادامه دارد. کوچ در این مسیر به مراجع کمک می‌کند:
- بفهمد واقعاً چه می‌خواهد (و چرا)؛
- گزینه‌هایش را گسترش دهد و فرض‌های محدودکننده را به چالش بکشد؛
- برای رسیدن به هدف برنامه عملی بسازد؛
- از نظر روانی تغییر را هضم کند و در نقش جدید جا بیفتد.
تفاوت با مشاوره، راهنمایی و منتورینگ
| رویکرد | نقش اصلی | چه کسی پاسخ را می‌دهد؟ |
|---|---|---|
| راهنمایی و مشاوره شغلی | ارائه اطلاعات و توصیه | بیشتر متخصص |
| منتورینگ | انتقال تجربه یک فرد باتجربه‌تر | منتور |
| کوچینگ گذار شغلی | پرسشگری، بازتاب و همراهی در فرایند | خود مراجع |
البته تالبوت صادقانه می‌پذیرد که در برخی مراحل (مثل نوشتن رزومه یا آمادگی مصاحبه) کوچ شغلی ناچار است کمی «محتوا» هم ارائه کند؛ اما مسئولیت تصمیم همیشه با مراجع می‌ماند. برای آشنایی با اصول پایه، مقاله کوچینگ چیست؟ معنی کوچینگ به زبان ساده را هم بخوانید.
چرا کوچینگ گذار شغلی ارزشمند است؟
تالبوت «پرونده انسانی و کسب‌وکاری» این نوع کوچینگ را در چهار مسئله خلاصه می‌کند:
- مدیران ناکارآمد: کسانی که بدون آمادگی به نقش مدیریتی ارتقا می‌یابند.
- کارکنان بی‌انگیزه: افرادی که در جای نادرست قرار گرفته‌اند.
- هدررفت استعداد: توانمندی‌هایی که هیچ‌وقت به کار گرفته نمی‌شوند.
- سرمایه انسانی بلااستفاده: افرادی که شغلشان را از دست داده‌اند و راه بازگشت را نمی‌دانند.
برای فرد، نتیجه کوچینگ رضایت و موفقیت بیشتر است؛ برای سازمان، کاهش هزینه اشتباهات و سریع‌تر اثربخش شدن افراد در نقش جدید.
چه کسانی بیشترین سود را می‌برند؟
- دانش‌آموختگانی که در آستانه اولین شغل هستند؛
- کارکنانی که از کارشان راضی نیستند و به تغییر حرفه فکر می‌کنند؛
- متخصصانی که به مدیریت ارتقا یافته‌اند؛
- افرادی که شغلشان را از دست داده‌اند یا جابه‌جا شده‌اند؛
- کسانی که به خوداشتغالی، بازگشت به کار پس از وقفه یا بازنشستگی فکر می‌کنند؛
- کوچ‌ها و متخصصان منابع انسانی که می‌خواهند این حوزه را تخصص خود کنند.
تمرین کوتاه: نقشه گذار خودتان را بکشید
یک برگه بردارید و به این پرسش‌ها پاسخ دهید:
- در ده سال گذشته چند «گذار» شغلی داشته‌اید؟ (تغییر شغل، ارتقا، جابه‌جایی، وقفه)
- کدام‌یک را آگاهانه انتخاب کردید و کدام به شما تحمیل شد؟
- در کدام گذار بیش از همه به یک هم‌فکر بی‌طرف نیاز داشتید؟
- اگر همین امروز کسی از شما بپرسد «پنج سال دیگر می‌خواهی کجا باشی؟»، چقدر پاسخ روشنی دارید (از ۱ تا ۱۰)؟
اگر عدد پرسش آخر زیر ۶ است، احتمالاً زمان خوبی برای کار با یک کوچ یا شروع یک برنامه‌ریزی شغلی بلندمدت است.
پرسش‌های متداول
کوچینگ گذار شغلی فقط برای افراد بیکار است؟
خیر. بخش بزرگی از مراجعان کسانی هستند که شغل دارند اما احساس می‌کنند در جای درستی نیستند، یا در آستانه ارتقا و نقش تازه‌اند.
کوچ شغلی برای من شغل پیدا می‌کند؟
کوچ آژانس کاریابی نیست. او به شما کمک می‌کند روشن کنید چه می‌خواهید، توانمندی‌هایتان را ببینید و استراتژی جست‌وجو و مصاحبه‌تان را بسازید؛ اقدام اصلی با خود شماست.
چند جلسه لازم است؟
بسته به نقطه شروع متفاوت است؛ بسیاری از کوچ‌ها بسته‌های شش‌جلسه‌ای در حدود سه ماه پیشنهاد می‌کنند.
جمع‌بندی و گام بعدی
گذار شغلی بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی کاری امروز است. کوچینگ کمک می‌کند این گذارها آگاهانه، سریع‌تر و با درد کمتر طی شوند. در مقاله بعدی سراغ نقاط گذار شغلی و ابزار سطوح منطقی می‌رویم.
اگر می‌خواهید این مهارت‌ها را به‌صورت عملی و قدم‌به‌قدم بیاموزید، با سرفصل‌های دوره ویژه کوچینگ تغییر مسیر شغلی با دکتر سعید جوی‌زاده آشنا شوید.
منبع اصلی ایده‌ها: Caroline Talbott, Essential Career Transition Coaching Skills, Routledge.
بدون دیدگاه