مراجعی وارد جلسه می‌شود و می‌گوید: «فقط می‌خواهم رزومه‌ام را درست کنم.» بعد از چند جلسه روشن می‌شود که مسئله اصلی رزومه نیست؛ او مطمئن نیست اصلاً می‌خواهد در همین حرفه بماند. کارولین تالبوت این وضعیت را به مطب پزشک تشبیه می‌کند: نیاز واقعی اغلب در دقیقه‌های آخر یا جلسه‌های بعدی آشکار می‌شود. فصل دوم کتاب او درباره همین است؛ اینکه نقاط گذار شغلی را بشناسیم و بدانیم زیر سطح درخواست مراجع چه می‌گذرد.
این مقاله دومین بخش از مجموعه مقالات دوره ویژه کوچینگ تغییر مسیر شغلی است. بخش قبل: کوچینگ گذار شغلی چیست؟
۶ نقطه گذار شغلی
- از تحصیل به نخستین شغل: کشف استعدادها، شناخت بازار، کسب تجربه و تمرین مصاحبه.
- تغییر حرفه: روشن کردن خواسته‌ها، شناسایی مهارت‌های قابل انتقال و بازنویسی رزومه.
- ارتقا به سطح بالاتر: آزمودن انگیزه ارتقا، شناخت شکاف مهارتی و جا افتادن در نقش مدیریتی.
- تعدیل یا جابه‌جایی: علاوه بر کارهای عملی، کنار آمدن با خشم، شوک و افت اعتمادبه‌نفس.
- خوداشتغالی و زندگی پورتفولیویی: آیا واقعاً برای من مناسب است؟ چه مهارت‌هایی کم دارم؟
- بازگشت پس از وقفه و بازنشستگی: بازسازی اعتمادبه‌نفس و یافتن نقش و معنای تازه.
نقشه سفر گذار در ۵ مرحله
تالبوت سفر گذار را در پنج مرحله ترسیم می‌کند که در هر کدام ابزار متفاوتی به کار می‌آید:
| مرحله | چالش اصلی | ابزارهای پیشنهادی |
|---|---|---|
| ۰. کنار آمدن | شوک، انکار، خشم (در تغییرهای تحمیلی) | منحنی تغییر، شنیدن، بازقاب‌بندی، استعاره |
| ۱. بررسی گزینه‌ها و انتخاب | گسترش انتخاب، ساختن چشم‌انداز | رؤیاپردازی، محرک‌های رضایت، ارزش‌ها، نتیجه خوش‌تعریف |
| ۲. آمادگی و جست‌وجو | رزومه، شبکه‌سازی، مصاحبه | SWOT، تمرین مصاحبه، کوچینگ شناختی‌رفتاری |
| ۳. ورود به نقش یا راه‌اندازی کسب‌وکار | برنامه ۱۰۰ روز نخست | تحلیل ذی‌نفعان، اولویت‌ها و بردهای سریع |
| ۴. تثبیت در نقش تازه | هویت جدید، کنار گذاشتن عادت‌های قبلی | سطوح منطقی، مدل‌های گذار رهبری |
مراجعانی که خودشان تغییر را انتخاب کرده‌اند معمولاً از مرحله ۱ وارد می‌شوند؛ کسانی که تغییر بر آنها تحمیل شده، از مرحله صفر.
چارچوب کلی کوچینگ
کوچ شغلی هم مانند هر کوچ دیگر به یک چارچوب کلی نیاز دارد. مدل‌هایی مانند GROW یا CLEAR کاملاً کارآمدند. تالبوت در کنار آنها از رویکرد NLP، کار با استعاره و به‌ویژه سطوح منطقی رابرت دیلتس استفاده می‌کند.
سطوح منطقی دیلتس: کوه یخِ خواسته‌های شغلی
این مدل، تجربه انسان را در شش لایه می‌بیند. سه لایه بالایی دیده می‌شوند و سه لایه پایینی، مانند بخش زیر آب کوه یخ، پنهان‌اند اما همه چیز را هدایت می‌کنند:
- محیط: کجا هستم، با چه کسانی، چه زمانی؟
- رفتار: چه می‌کنم و چه می‌گویم؟
- توانایی‌ها: چه مهارت‌ها و دانشی دارم؟
- ارزش‌ها و باورها: چه چیزی برایم مهم است و درباره خودم چه باوری دارم؟
- هویت: خودم را چه کسی می‌دانم؟
- هدف و رسالت: چه سهمی در جهان پیرامونم دارم؟
به تعبیر تالبوت، اگر می‌خواهید رفتار یا توانایی تغییر کند، باید دست‌کم در سطح ارزش‌ها و باورها کار کنید؛ وگرنه تغییر سطحی می‌ماند.
اجرای گام‌به‌گام در جلسه
- موضوع را با مراجع توافق کنید؛ مثلاً «تمایل من به تغییر شغل».
- از پایین‌ترین سطح شروع کنید: «در محیط فعلی‌ات چه چیزی باعث شد سراغ کوچ بیایی؟ چه محیطی می‌خواهی؟»
- سطح به سطح بالا بروید و برای هر لایه بپرسید «الان چگونه است؟» و «چگونه می‌خواهی باشد؟».
- پاسخ‌ها را با کلمات خود مراجع یادداشت کنید.
- در پایان، تصویر کامل را بازتاب دهید: «چه چیزی در این تصویر برایت تازه بود؟»
استعاره: میان‌بُری به ناخودآگاه
ابزار دوم این فصل، کار با استعاره است. وقتی مراجع می‌گوید «سر یک دوراهی گیر کرده‌ام»، کوچ می‌تواند بی‌آنکه معنای خودش را تحمیل کند، درون همان تصویر بپرسد: «هر کدام از این دو راه نماینده چیست؟»، «دوست داری کمی در هر راه قدم بزنی؟»، «دوست داری چه اتفاقی بیفتد؟». تالبوت تأکید می‌کند که کوچ باید از واژه‌های مراجع استفاده کند، نه تفسیرهای خودش.
تمرین کوتاه
برای وضعیت شغلی خودتان جدول شش‌لایه دیلتس را پر کنید. در هر سطح یک جمله برای «اکنون» و یک جمله برای «آینده مطلوب» بنویسید. سپس بپرسید: بیشترین فاصله در کدام سطح است؟ معمولاً همان‌جا نقطه شروع کوچینگ است.
پرسش‌های متداول
سطوح منطقی فقط برای انتخاب شغل کاربرد دارد؟
خیر؛ از آن برای شناخت سبک رهبری، کشف باورهای محدودکننده و حتی تقویت اعتمادبه‌نفس در موقعیت‌های خاص هم استفاده می‌شود.
اگر مراجع با NLP مخالف باشد چه؟
لازم نیست برچسب را به کار ببرید؛ همین پرسش‌ها را می‌توانید در قالب یک گفت‌وگوی ساختاریافته معمولی مطرح کنید.
جمع‌بندی
شناخت نقطه گذار مراجع و نگاه به لایه‌های پنهان خواسته‌های او، از اتلاف جلسات جلوگیری می‌کند. در مقاله بعدی به روانشناسی تغییر شغل و منحنی تغییر می‌پردازیم.
برای تمرین عملی این ابزارها در کنار سایر شرکت‌کنندگان، سرفصل‌های دوره کوچینگ تغییر مسیر شغلی را ببینید.
برگرفته و بازنویسی‌شده از فصل دوم کتاب Essential Career Transition Coaching Skills اثر Caroline Talbott.
بدون دیدگاه